Trung Quốc thắt chặt xuất cảng đất hiếm sang Hoa Kỳ để trả đũa

Những biện pháp trả đũa của Trung Quốc (ĐCSTQ) đối với chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump, bao gồm nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu hơn đối với khoáng sản đất hiếm — là những nguyên liệu thiết yếu trong ngành sản xuất điện tử và pin năng lượng.

Trong thông cáo đưa ra vào cuối tuần qua, Bắc Kinh tuyên bố sẽ duy trì nguồn cung đất hiếm cho phần còn lại của thế giới, nhưng sẽ hạn chế quyền tiếp cận của Hoa Kỳ đối với các khoáng sản này.

Trung Quốc hiện là nhà sản xuất thống lĩnh thị trường đất hiếm toàn cầu, chiếm khoảng 70% tổng nguồn cung của thế giới. Cụ thể, Trung Quốc cung cấp khoảng 60% sản lượng khoáng sản thô, nhưng nắm giữ gần 90% công suất tinh luyện và chế biến.

Cách đây một thập kỷ, Trung Quốc đã nắm gần như tuyệt đối 90% thị trường thế giới. Tuy nhiên, khi các nguồn cung thay thế bắt đầu phát triển, Trung Quốc đã trả đũa hành vi thách thức vị thế gần như độc quyền của họ bằng cách đặt ra hạn ngạch sản xuất cao kỷ lục nhằm hạ giá và khiến các đối thủ cạnh tranh của họ phá sản.

Vào hôm Chủ Nhật (6/4), Trung Quốc lần nữa biến đất hiếm thành một vũ khí thương mại, khi đưa ra lệnh kiểm soát xuất cảng bổ sung đối với 7 loại khoáng sản quý hiếm. Các cổ phiếu ngành khai khoáng tại Trung Quốc tăng vọt, nhờ kỳ vọng lợi nhuận sẽ gia tăng do giá bán được đẩy lên cao.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc không cắt giảm rõ ràng việc xuất khẩu đất hiếm sang Hoa Kỳ, nhưng các nhà nhập cảng với kinh nghiệm lâu năm đều hiểu rõ rằng, tác động thực tế của việc Bắc Kinh công bố “kiểm soát chặt chẽ hơn” để bảo vệ “lợi ích quốc gia” của mình thường đồng nghĩa với nguồn cung sẽ bị cắt giảm một cách nhanh chóng và đáng kể.

Đáng chú ý, các lệnh kiểm soát xuất cảng không áp dụng đối với hai loại đất hiếm — neodymium và praseodymium — vốn đã có nguồn cung dồi dào bên ngoài lãnh thổ Trung Quốc. Tuy nhiên, cả 7 loại đất hiếm phải chịu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu bổ sung đều là khoáng sản chủ yếu do Trung Quốc cung cấp. Giới chức Trung Quốc hôm thứ Sáu (4/4) tuyên bố các biện pháp kiểm soát mới là hợp lý vì 7 loại khoáng sản này có “công dụng kép” trong quân sự, và do đó rất quan trọng đối với an ninh quốc gia của Trung Quốc.

Hiệp hội Công nghiệp Kim loại Màu Trung Quốc (CMRA) hôm Chủ Nhật (6/4) khẳng định: “Miễn là các doanh nghiệp không tham gia vào những hoạt động làm tổn hại đến chủ quyền quốc gia, an ninh, và quyền lợi phát triển của Trung Quốc, thì các biện pháp kiểm soát xuất cảng sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động và thương mại thông thường của họ. Chúng cũng sẽ không ảnh hưởng đến sự ổn định và an toàn của chuỗi cung ứng và công nghiệp quốc tế”.

Hàn Quốc, một quốc gia phụ thuộc nặng nề vào nguồn đất hiếm từ Trung Quốc trong ngành công nghiệp điện tử, đã triệu tập một “cuộc họp kiểm tra chuỗi cung ứng” vào Chủ Nhật (6/4) để đánh giá tác động của những lệnh hạn chế thương mại của Trung Quốc đối với kim loại đất hiếm.

Bộ Thương Mại Hàn Quốc cho biết, họ tin rằng các kho dự trữ của chính phủ và tư nhân có thể đủ dùng để sử dụng trong 6 tháng đối với 2 trong số 7 loại đất hiếm bị hạn chế, đồng thời các quy trình sản xuất cũng có thể được điều chỉnh nhằm giảm mức tiêu thụ đối với hai loại khác.

Bộ Thương Mại Hàn Quốc cũng tuyên bố sẽ chủ động tìm kiếm các nguồn cung thay thế cho các loại khoáng sản mà Trung Quốc xuất khẩu để tránh sản xuất gián đoạn, có thể bao gồm cả từ Úc, nhưng đồng thời vẫn duy trì liên lạc với Bộ Thương Mại Trung Quốc thông qua “đường dây nóng chuỗi cung ứng”, nhằm bảo đảm việc phê duyệt xuất khẩu cho Hàn Quốc không bị trì hoãn một cách vô lý.

Các công ty khai khoáng tại Úc trong ngày Thứ Hai (7/4) bày tỏ sự lạc quan cho rằng họ có thể hưởng lợi từ việc Trung Quốc thắt chặt nguồn cung. Nhiều nhà máy luyện kim tại Úc vốn đã lên kế hoạch xâm nhập thị phần đất hiếm do Trung Quốc nắm giữ, và lệnh kiểm soát mới này của Bắc Kinh có thể mang lại cho họ tài chính và cơ hội cần thiết để thực hiện các kế hoạch đó nhanh hơn.

Bloomberg dẫn nguồn tin cho biết, đúng vào lúc giới lãnh đạo cấp cao của ĐCSTQ đang gấp rút tổ chức các cuộc họp nội bộ để bàn cách đối phó với chính sách thuế quan của chính quyền Trump, thì vào thứ Hai (ngày 7/4), Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố sẽ áp thuế bổ sung lên tới 50% đối với hàng hóa Trung Quốc, làm rối loạn hoàn toàn nhịp độ ứng phó mà Bắc Kinh đã lên kế hoạch từ trước.