Đài Loan củng cố quan hệ với Eswatini, phát đi thông điệp cứng rắn trước áp lực từ Bắc Kinh

Tổng thống Lại Thanh Đức dẫn đầu đoàn thăm chính thức đã đến Vương quốc Eswatini lúc 9:00 ngày 2/5 theo giờ địa phương, bắt đầu chuyến thăm cấp quốc gia. Động thái này khiến Văn phòng Sự vụ Đài Loan của Trung Quốc Đại Lục lên tiếng chỉ trích gay gắt và tái khẳng định lập trường “kiên trì nguyên tắc ‘Một Trung Quốc’”. Ủy ban Các vấn đề Đại lục (MAC) của Đài Loan đáp lại rằng Tổng thống Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) đến bất kỳ quốc gia nào cũng không cần phải xin phép Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Ban đầu, ông Lại dự kiến khởi hành chuyến thăm vào ngày 22/4, nhưng kế hoạch bị hoãn do Seychelles, Mauritius và Madagascar bất ngờ hủy giấy phép bay qua không phận. Giới quan sát quốc tế cho rằng việc này có liên quan đến sức ép từ Bắc Kinh đối với các nước thứ ba. Điều này dẫn tới làn sóng chỉ trích từ Quốc hội Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) và nhiều chính khách quốc tế, coi đây là hành vi sử dụng đòn bẩy kinh tế và chính trị để can thiệp vào quan hệ ngoại giao bình thường.

Sau đó, tình hình có bước chuyển tích cực. Phía Eswatini cử đặc sứ sang Đài Bắc phối hợp, đồng thời Quốc vương Mswati III cung cấp chuyên cơ hỗ trợ. Nhờ đó, Tổng thống Lại Thanh Đức đã thuận lợi đến Eswatini vào ngày 2/5 để chính thức bắt đầu chuyến thăm; ba hãng thông tấn lớn AFP, AP và Reuters đều có đưa tin.

Hãng AP dẫn bài đăng trên X của ông Lại, trong đó ông nhấn mạnh Đài Loan “tuyệt đối sẽ không vì áp lực bên ngoài mà thoái lui”.

Các nguồn tin an ninh Đài Loan cho biết chuyến thăm lần này áp dụng mô hình ngoại giao cấp cao khá phổ biến là “đến nơi rồi mới công bố” (arrive then announce), nhằm giảm thiểu tối đa các rủi ro bất định có thể phát sinh từ áp lực bên ngoài. Việc triển khai an ninh có sự phối hợp của nhiều quốc gia bạn bè cùng chia sẻ giá trị, bao gồm cả Eswatini, song vì lý do bảo mật và thỏa thuận, không công bố chi tiết. Các nguồn này nêu ba lý do chính để quyết định tái khởi động chuyến thăm:

• Đi ra thế giới là quyền bất khả xâm phạm của người dân Đài Loan.
• Lời mời nhiệt thành từ Quốc vương và Chính phủ Eswatini.
• Trách nhiệm của Đài Loan trong việc cùng các đồng minh dân chủ bảo vệ trật tự và chuẩn tắc quốc tế.

Quan hệ Đài Loan – Eswatini “như người một nhà”

Trong bối cảnh chuyến thăm, quan hệ song phương Đài Loan – Eswatini một lần nữa được nhấn mạnh. Đặc sứ Eswatini khẳng định quan hệ hai nước “đã như người nhà”, sẽ không vì bất kỳ can thiệp bên ngoài nào mà lung lay. Tổng thống Lại cũng nhấn mạnh Đài Loan sẽ không khuất phục trước áp lực, và tình hữu nghị song phương sẽ tiếp tục được làm sâu sắc.

Chuyến thăm lần này còn mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt khi trùng với kỷ niệm 58 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước và 40 năm Quốc vương Mswati III đăng quang. Đài Bắc kỳ vọng thông qua các cuộc tiếp xúc cấp cao sẽ tiếp tục củng cố quan hệ với đồng minh ngoại giao duy nhất của Đài Loan tại châu Phi.

Trục chính: An ninh, kinh tế, hợp tác số

Theo Phủ Tổng thống Đài Loan, chuyến thăm mang chủ đề “Đài Loan – Eswatini đồng mừng, nắm tay cùng thịnh vượng”, tập trung vào ba trụ cột hợp tác:

• An ninh: thúc đẩy các kế hoạch như dự trữ dầu chiến lược và một số chương trình an ninh then chốt.
• Kinh tế: xây dựng khu công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp Đài Loan thâm nhập và mở rộng thị trường châu Phi.
• Kỹ thuật số: triển khai y tế thông minh, dịch vụ y tế từ xa và các ứng dụng công nghệ số khác.

Qua đó, Đài Loan muốn mở rộng quan hệ với Eswatini từ ngoại giao thuần túy sang hợp tác thực chất về công nghiệp, công nghệ và phát triển.

Căng thẳng ngoại giao leo thang

Sự kiện lần này cũng cho thấy rõ áp lực mà Đài Loan đang phải đối mặt trên trường quốc tế. Việc chuyên cơ bị từ chối cấp phép bay được xem là ví dụ điển hình cho việc Bắc Kinh gia tăng áp lực ngoại giao đối với không phận và tuyến đường bay quốc tế. Ngược lại, sự ủng hộ công khai từ các chính khách Mỹ và châu Âu cho thấy vấn đề Đài Loan tiếp tục là trọng tâm trong tính toán của nhiều quốc gia dân chủ.

Chính phủ Đài Loan khẳng định sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác với các nước cùng chia sẻ giá trị, đồng thời nâng cao sức chống chịu về ngoại giao và kinh tế – công nghiệp để ứng phó tốt hơn với các thách thức địa chính trị ngày càng gay gắt.

Thế giới dõi theo eo biển Đài Loan

AP dẫn phát biểu của ông Lại trên Facebook: “Đối mặt với thách thức, chúng tôi dùng quyết tâm và nỗ lực để vượt qua tất cả; đối mặt với áp bức và bất công, chúng tôi kiên trì dùng công lý và lý tính để ứng phó. Chúng tôi yêu chuộng tự do và hòa bình, không tìm kiếm đối đầu, nhưng cũng tuyệt đối không từ bỏ việc đi ra thế giới.”

Bloomberg đưa tin, theo tuyên bố của chính phủ Đài Loan, chuyến thăm được xúc tiến sau khi Phó Thủ tướng kiêm Đặc sứ Eswatini Thulisile Dladla thăm Đài Bắc ngày 30/4. Trên X, ông Lại nhấn mạnh: “Quyết tâm và cam kết của chúng tôi dựa trên nhận thức rằng, dù đối diện bất kỳ thách thức nào, Đài Loan vẫn sẽ tiếp tục kết nối với thế giới.”

Nhiều tờ báo lớn quốc tế như Nikkei Asia (Nhật Bản), The Washington Post (Mỹ), The Straits Times (Singapore), France 24, Al Arabiya… cũng lần lượt đăng tải tin tức về chuyến công du này, phản ánh mức độ quan tâm cao của dư luận quốc tế đối với tương lai eo biển Đài Loan và vị thế của Đài Loan trong trật tự khu vực.

Tổng thể, chuyến thăm Eswatini của Tổng thống Lại Thanh Đức – sau hành trình “bị cản trở – vận động điều chỉnh – cuối cùng vẫn xuất phát” – không chỉ cho thấy không gian ngoại giao ngày càng chật hẹp của Đài Loan, mà còn thể hiện mức độ gắn kết chặt chẽ giữa Đài Bắc và các nước đồng minh. Trong bối cảnh tình hình quốc tế và quan hệ hai bờ eo biển tiếp tục căng thẳng, chuyến đi này được đánh giá là một bước đi quan trọng nhằm củng cố mặt trận ngoại giao và đối phó áp lực từ Bắc Kinh.