Mỹ yêu cầu cải cách sâu LHQ, hạn chế ảnh hưởng của ĐCSTQ trước khi thanh toán phí

Theo báo cáo của truyền thông độc lập Devex hôm thứ Ba (28/4), Mỹ đã đặt ra một số điều kiện để nộp phí thành viên cho Liên Hợp Quốc (LHQ). Mỹ yêu cầu LHQ cắt giảm thêm chi tiêu không cần thiết và ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc (ĐCSTQ) tại LHQ. Nếu không đáp ứng, Mỹ sẽ ngừng cung cấp tài trợ.

Hiện tại Mỹ vẫn chưa nộp hàng tỷ đô la phí cho LHQ, bao gồm ngân sách thường xuyên, phí chuyên dụng cho hoạt động gìn giữ hòa bình, v.v. Hồi tháng 1 năm nay, Tổng thư ký LHQ António Guterres cảnh báo, nếu các quốc gia thành viên không nộp đầy đủ phí đúng hạn, nhiều cơ quan trong LHQ sẽ đối mặt với “sự sụp đổ tài chính cận kề”.

Mỹ từ chối nộp phí cho LHQ với các lý do chính sau: LHQ không còn phát huy được vai trò ban đầu, bộ máy quan liêu cồng kềnh, lãng phí lớn, nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng do người của ĐCSTQ nắm giữ, và thường xuyên gây khó khăn, kiềm chế Mỹ. Phía Mỹ cho biết, nếu muốn Mỹ thực hiện nghĩa vụ nộp đầy đủ phí thành viên, LHQ phải thực hiện thêm các biện pháp khắc phục cụ thể.

Mỹ đề xuất cải cách LHQ

Mỹ gần đây đã ban hành hai văn kiện ngoại giao, trong đó một văn kiện có tiêu đề “Ưu tiên Cải cách Lãnh đạo LHQ của Mỹ năm 2026” viết rằng: “Năm 2025, các quốc gia thành viên LHQ đã cắt giảm ngân sách thường xuyên xuống 570 triệu USD và loại bỏ hàng nghìn vị trí trong bộ máy quan liêu. Do đó, năm 2026 LHQ cần duy trì đà cải cách này và tiếp tục thực hiện thêm các biện pháp mạnh mẽ.”

Văn kiện thứ hai gửi tới các nhà ngoại giao đóng tại New York đã đính kèm điều kiện cho việc tiếp tục cung cấp tài trợ. Văn kiện chỉ ra: “Mỹ có kế hoạch thanh toán một phần phí ngân sách thường xuyên LHQ năm 2026, nhưng điều kiện tiên quyết là Tổng thư ký phải thực hiện các cải cách ‘tốc chiến tốc thắng’ (quick win) sau đây.”

Văn kiện yêu cầu LHQ thực hiện ngay các cải cách sau: cải tổ chế độ lương hưu, ngừng cấp vé máy bay hạng thương gia cho nhân viên từ cấp Phó Tổng thư ký trở xuống, cắt giảm ít nhất 15% phúc lợi nhân viên, và tiếp tục giảm số lượng quan chức cấp cao.

Ngoài ra, văn kiện còn cam kết “thanh toán thêm một khoản tiền đáng kể” cho ngân sách gìn giữ hòa bình của LHQ, nhưng điều kiện tiên quyết là LHQ “phải giảm 10% các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình kém hiệu quả lâu dài”.

Ngăn chặn sự thâm nhập của ĐCSTQ là trọng tâm cải cách

Ngoài việc chỉnh đốn tài chính, Mỹ trong cả hai văn kiện đều đặc biệt nhắm mũi nhọn vào ĐCSTQ. Mỹ yêu cầu Tổng thư ký António Guterres ngừng tiếp nhận “Quỹ Ủy thác từ nhà tài trợ đơn lẻ” và chuyển các khoản quỹ hiện có ra khỏi sự quản lý trực tiếp của văn phòng ông.

Báo cáo của Devex đề cập, nhiều nguồn tin ngoại giao nói thẳng rằng chính sách này hoàn toàn nhắm vào “Quỹ Ủy thác Hòa bình và Phát triển LHQ”. Quỹ này được thành lập năm 2016, với cam kết đầu tư 200 triệu đô la từ người đứng đầu ĐCSTQ, và được gia hạn vào năm 2020 đến năm 2030.

Ban đầu ĐCSTQ tuyên bố, nguồn vốn sẽ được dùng để đào tạo nhân viên gìn giữ hòa bình, và tiến hành “công việc hòa giải” ở các khu vực như Liberia và Nigeria. Kể từ khi thành lập, quỹ này đã hỗ trợ hơn 200 dự án toàn cầu, theo tài liệu LHQ, nó đã giúp thiết lập “quan hệ đối tác vững chắc” giữa LHQ và ĐCSTQ.

Ủy ban chỉ đạo cấp cao của quỹ này chủ yếu do ĐCSTQ nắm giữ. Thành phần gồm Đại diện Thường trực Trung Quốc tại LHQ, Thứ trưởng phụ trách Kinh tế và Xã hội của ĐCSTQ tại LHQ, và các quan chức cấp cao từ Bộ Tài chính và Bộ Ngoại giao của ĐCSTQ. Ảnh hưởng ngày càng mở rộng của quỹ chủ yếu là do ĐCSTQ đã cài cắm rộng rãi nhân sự vào các vị trí lãnh đạo của LHQ.

Báo cáo mới nhất do Ủy ban Đặc biệt về ĐCSTQ (Select Committee on the CCP) của Hạ viện Mỹ phát hành vào tháng 3 vạch trần, ĐCSTQ đang lợi dụng “tài trợ gây áp lực”, “cài cắm cấp cao”, “giả danh gìn giữ hòa bình nhưng thực chất điều quân” cũng như “thao túng các tổ chức phi chính phủ giả” để định hình lại và thâm nhập hệ thống LHQ, âm mưu biến nó thành công cụ phụ thuộc thúc đẩy tham vọng của ĐCSTQ. (liên kết báo cáo)

Báo cáo nêu chi tiết, trong hai mươi năm qua tỷ lệ ĐCSTQ nộp ngân sách thường xuyên LHQ đã tăng từ khoảng 2% lên hơn 20%, trở thành nước tài trợ lớn thứ hai chỉ sau Mỹ (22%). ĐCSTQ đồng thời chuyển “nộp phí và tài trợ” thành đòn bẩy chính trị, lợi dụng lúc LHQ đối mặt với tình trạng thiếu hụt tài chính lâu dài để chui vào khe hở.

ĐCSTQ lợi dụng LHQ để thúc đẩy Sáng kiến “Vành đai và Con đường”

Báo cáo của Ủy ban Đặc biệt về ĐCSTQ còn đề cập, ĐCSTQ dùng chiến lược cài cắm nhân sự vào các vị trí quyết định cấp cao, và cố tình tập trung vào các lĩnh vực liên quan mật thiết với “Vành đai và Con đường”, bao gồm Bộ Kinh tế và Xã hội LHQ (DESA), Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ), Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp (FAO), Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), v.v.

Báo cáo của Devex cũng đề cập, ĐCSTQ thông qua LHQ phát triển “Vành đai và Con đường”, nhằm mở rộng kiểm soát cơ sở hạ tầng và ảnh hưởng an ninh của nhiều nước.

Cách làm này bị nhiều nhân sĩ chỉ trích, cho rằng ĐCSTQ thông qua việc phát hành các khoản vay cao để xây dựng cảng biển, khiến các nước đang phát triển rơi vào “bẫy nợ” không có khả năng trả nợ, cuối cùng buộc phải thế chấp cảng biển và các cơ sở hạ tầng quan trọng khác cho ĐCSTQ, để ĐCSTQ kiểm soát tài sản chiến lược địa phương một cách hợp pháp.

Về điều này, Phái đoàn Thường trực Trung Quốc tại LHQ đã phản hồi rằng, đã chú ý đến báo cáo của Devex, và khó khăn tài chính mà LHQ phải đối mặt những năm gần đây là do “nước tài trợ lớn nhất (Mỹ) nợ phí thành viên kéo dài”. Đồng thời chỉ trích Mỹ ngăn chặn Trung Quốc (ĐCSTQ) hợp tác với LHQ là “vô lý và chắc chắn thất bại”.

Người phát ngôn LHQ Stéphane Dujarric nhấn mạnh, nộp phí thành viên là “nghĩa vụ” của các quốc gia thành viên, Tổng thư ký đang cố gắng hết sức cải cách LHQ, và những điều này cần liên quan đến việc các quốc gia thành viên cùng quyết định.