Ngày Cá tháng Tư bắt nguồn từ đâu? Có những trò đùa nổi tiếng nào?

Hôm nay là Ngày Cá tháng Tư (April Fools’ Day) – ngày Quốc tế Nói dối. Vào ngày đặc biệt này, nhiều người sẽ trêu chọc hoặc đùa vui với người khác, thậm chí các phương tiện truyền thông cũng có thể đăng những “tin giả” hài hước để mang lại tiếng cười. Vậy ngày lễ này bắt nguồn từ đâu? Trong lịch sử có những trò đùa nổi tiếng nào?

Mặc dù nguồn gốc của Ngày Cá tháng Tư không rõ ràng, nhưng một số bằng chứng văn bản cho thấy ngày lễ này có thể đã tồn tại hơn 600 năm, có thể truy ngược về thời Trung Cổ.

Library of Congress – Trung tâm Văn hóa Dân gian (American Folklife Center) – nhà nghiên cứu dân gian học kiêm nhà văn Stephen Winick cho biết có ba giả thuyết về nguồn gốc của Ngày Cá tháng Tư, trong đó một giả thuyết xuất phát từ Anh và hai giả thuyết còn lại từ Pháp. Ông Winick nói rằng nhà thơ Anh Geoffrey Chaucer trong tác phẩm The Nun’s Priest’s Tale xuất bản khoảng năm 1390 đã kể câu chuyện về một con gà trống và một con cáo trêu chọc lẫn nhau.

Chaucer đề cập rằng trò đùa diễn ra vào ngày thứ 32 của tháng 3, tức là ngày 1 tháng 4. Tuy nhiên, một số học giả cho rằng văn bản này có thể chứa lỗi sao chép của các thư lại thời Trung Cổ, nên bác bỏ giả thuyết nguồn gốc từ Anh.

Hai giả thuyết còn lại đến từ Pháp. Trong vài thế kỷ qua, người Pháp vẫn kỷ niệm Ngày Cá tháng Tư (“Poisson d’Avril”). Họ thường dán những con cá giấy lên lưng người khác rồi hét lên: “Cá tháng Tư!” (“April fish”).

Nhà thơ kiêm nhà soạn nhạc Pháp Eloy D’Amerval trong một bài thơ sáng tác năm 1508 đã nhắc đến “cá tháng Tư”, có thể là bằng chứng văn bản cho phong tục này. Cụm từ này có thể ám chỉ mối liên hệ giữa cá và “kẻ ngốc”, hoặc phản ánh một tập tục hay lễ hội đã tồn tại từ thế kỷ 16.

Giả thuyết thứ ba liên quan đến cải cách lịch tại Pháp. Năm 1564, khi mới ở tuổi thiếu niên, Vua Charles IX đã thực hiện một chuyến tuần du hoàng gia quy mô lớn qua hơn 100 thị trấn trong vương quốc. Ông nhận thấy mỗi nơi sử dụng lịch và ngày lễ khác nhau. Vì vậy, ông ra lệnh quy định ngày đầu năm mới của Pháp là ngày 1 tháng 1.

Việc áp dụng lịch mới này khiến nhiều người bối rối về ngày năm mới. Một số người bảo thủ vẫn giữ quan niệm rằng năm mới bắt đầu từ tháng 4 thay vì tháng 1, và họ bị những người theo lịch mới chế giễu. Điều này đã góp phần hình thành Ngày Cá tháng Tư, và sau đó ngày lễ này lan rộng ra khắp châu Âu và các khu vực khác.