California rút đơn kiện đòi liên bang 4-tỷ USD cho dự án tàu cao tốc dài 20 năm

California đã rút đơn kiện nhằm khôi phục khoảng 4 tỷ USD tài trợ liên bang cho dự án tàu cao tốc, sau khi chính quyền liên bang cho rằng dự án thiếu tính khả thi và chậm tiến độ. Thay vì tiếp tục tranh chấp pháp lý, tiểu bang quyết định tập trung vào các nguồn vốn khác, bao gồm chương trình cap-and-trade và tìm kiếm đầu tư tư nhân. Dự án tàu cao tốc California vẫn gây tranh cãi lớn do chi phí đội lên hơn 100 tỷ USD và chưa hoàn thành tuyến kết nối chính giữa các thành phố lớn.

Vào tháng 7/2025, Cơ quan Tàu Cao tốc California (California High-Speed Rail Authority) và chính quyền tiểu bang đã kiện chính phủ liên bang vì rút khoảng 4 tỷ USD vốn cam kết cho dự án đường sắt cao tốc nối thành phố San Francisco và thành phố Los Angeles. Tiểu bang California cho rằng việc cắt quỹ là bất hợp pháp và vi phạm các thỏa thuận cấp vốn liên bang đã ký trước đó.

Phía liên bang (qua Bộ Giao thông và Cục Đường sắt Liên bang — FRA) nói họ không còn tin rằng dự án có kế hoạch khả thi để hoàn thành đoạn đường sắt quan trọng ở vùng Trung Thung lũng (Central Valley), nơi dự án đã kéo dài nhiều năm mà vẫn không xây xong đường ray chính.

Tại sao California quyết định rút kiện

Các quan chức California nói rằng cuộc chiến pháp lý lâu dài không còn là chiến lược khả thi và họ cần tập trung vào các nguồn tài trợ khác để tiếp tục xây dựng phần dự án còn dang dở.

Phát ngôn viên của Cơ quan Tàu Cao tốc nói việc rút đơn kiện phản ánh đánh giá rằng chính phủ liên bang không còn là đối tác đáng tin cậy và hữu ích trong việc thúc đẩy dự án này.

Phản ứng chính trị và tranh luận xung quanh

Thống đốc California Gavin Newsom gọi hành động cắt quỹ là một “chiêu trò chính trị nhắm vào California”.

Một số chính trị gia phe đối lập (ví dụ Hạ nghị sĩ Kevin Kiley (Cộng hoà, California)) nói rằng việc rút đơn kiện là thừa nhận thất bại trong dự án cao tốc, và $4 tỷ có thể chuyển sang các dự án khác như đường bộ.

Kế hoạch tài trợ mới

Cơ chế đặt trần và mua bán quyền phát thải / đặt trần và đầu tư (Cap-and-trade / Cap-and-invest): California đã bảo đảm được khoảng 1 tỷ USD mỗi năm từ chương trình thu phí khí thải, kéo dài đến năm 2045, để hỗ trợ vốn cho đường sắt cao tốc.

Đầu tư tư nhân: Tiểu bang đang tìm kiếm hợp tác với các nhà đầu tư tư nhân để thu hút thêm vốn, giảm nguy cơ phụ thuộc vào quỹ liên bang.

Tình hình dự án hiện tại

Mặc dù đã gần có 20 năm phát triển, dự án vẫn chưa hoàn thành phần chính kết nối hai thành phố lớn. Phần đoạn Trung Thung lũng đã xây dựng đường dẫn dài hàng chục dặm và nhiều công trình cầu cống, nhưng chưa có tuyến đường chính hoàn chỉnh. Tổng chi phí dự kiến đã tăng lên khoảng 128 tỷ USD so với dự báo ban đầu.

Quan điểm đối lập về dự án

Phía chính quyền liên bang dưới thời Bộ trưởng Giao thông Sean P. Duffy từng gọi dự án này là “boondoggle” (dự án lãng phí) và nói rằng sau nhiều năm và hàng chục tỷ USD chi tiêu, chưa có đoạn đường sắt cao tốc hoàn chỉnh nào được xây dựng.

Thiên Vân, theo AP News, ABC News, KMPH Fox 26, San Francisco Chronicle